beyond trees and tigers

श्रावण महिना संपला की गणपतीचे वेध लागतात. गणपतीनंतर पितृपक्ष होतो की पाठोपाठ नवरात्र, दसरा, दिवाळी; त्यानंतर काही काळातच मकरसंक्रांत; त्या आधी नवे वर्ष म्हणजे गुढीपाडवा नव्हे; तर ३१ डिसेंबर. मग गुढीपाडवा, होळी वगैरे. वर्षभर साजरीकरणाची काही ना काही निमित्त सुरु असतात. भारतातील वेगवेगळ्या जातिधर्मांचे वेगवेगळे सण. सणांचे महत्त्वही वेगवेगळ्या ठिकाणी कमीजास्त असते; किंबहुना ‘होते’ असे म्हणू. गेल्या काही वर्षांत सण साजरा करण्यामध्ये स्थानानुसार, जातिधर्मानुसार असलेले फरक नाहीसे होऊ लागले आहेत. उदाहरणार्थ भावाबहिणीचा सण म्हणून महाराष्ट्रात भाऊबीजेला महत्त्व होते, रक्षाबंधनाचे महत्त्व उत्तर भारतात अधिक. मात्र, हल्ली सरसकट सर्वत्र राखीपौर्णिमा साजरी केली जाते आणि भाऊबीजसुद्धा सारख्याच उत्साहाने सर्वत्र साजरी केली जाते. प्रादेशिक सणांमध्ये पाश्चात्य साजरीकरणांचीही भर पडली आहे, त्यामुळे ३१ डिसेंबर सर्व आर्थिक स्तरांमध्ये, सर्व वयोगटात साजरा होताना दिसतो. खेरीज, मदर्स डे, फादर्स डे इत्यादी असतातच. तेवढीच साजरीकरणाला आणखी काही निमित्त, असा विचार तरुण पिढी करताना दिसते. एकूणात सणसमारंभांचे प्र...

ओळख झाडांची

निसर्गात वनस्पती महत्त्वाची भूमिका बजावतात. प्रत्येक वनस्पतीवर वेगवेगळ्या प्रकारचे अनेक सजीव अन्न व आसऱ्यासाठी अवलंबून असतात. वनस्पतींची विविधता जेवढी जास्त तेवढा त्यांच्यावर अवलंबून जगणाऱ्या सजीवांमध्ये वैविध्य निर्माण होण्याला अधिक वाव असतो. एखाद्या परिसरात वनस्पतींमधील वैविध्य कमी झाले; तर त्याचा परिणाम म्हणून त्या परिसरातील प्राणी-पक्षी, कीटक आदींचे वैविध्यही कमी होते. विविधतेच्या अशा ऱ्हासाचा परिणाम माणसाच्या जगण्यावरही दिसून येतो; कारण गुहेत राहणाऱ्या आदिमानवाने अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाधारे सिमेंट-कॉन्क्रीटची मोठी शहरे वसविण्यापर्यंतचा टप्पा गाठला असला; तरी अन्न-वस्त्र-निवारा या प्राथमिक गरजांसह औषधे व दैनंदिन वापराच्या इतर अनेकविध वस्तूंसाठी माणूस कायमच वनस्पतींवर अवलंबून राहिला आहे. तेव्हा, वनस्पतींमधील विविधता टिकविणे हे निसर्गाच्याच नव्हे; तर माणसाच्या दीर्घकालीन हितासाठी गरजेचे आहे. विविधता टिकविण्याकरिता त्या विविधतेची आपल्याला ओळख असायला हवी. कोकणात सहज आढळणाऱ्या चार झाडांची आज आपण ओळख करून घेऊ. काही जाणत्या वाचकांच्या ती परिचयाची असतीलही, पण जगण्याच्या धबडग्यात त्य...

शेती आणि मोसमी पाऊस

नेमेचि येतो असे असले तरी भर पावसाळ्यात पावसाने ओढ दिली किंवा तो जास्त बरसला की शेतकऱ्यांच्या आणि बहुदा त्यांच्याहीपेक्षा जास्त सत्ताधाऱ्यांच्या तोंडचे पाणी पळते. मे महिन्यात पाणीटंचाईच्या बातम्यांपासून ते पावसाळ्याअखेरीपर्यंत कधी कोरड्या, कधी ओल्या दुष्काळाच्या बातम्या, त्यावर अवलंबून पीकपाण्याच्या नुकसानाच्या बातम्या प्रसारमाध्यमांत दिसून येतात. त्यानंतर मात्र, पावसाळ्याचे चार महिने उलटले की पुढील वर्षी उन्हाळा येईपर्यंत ‘पाऊसपाणी’ हा विषय विस्मृतीत जातो तो अध्येमध्ये अवेळी पावसाने शेतीचे नुकसान होईतोवर. हा दरवर्षीचा घटनाक्रम आहे. वास्तविक, भारतीय उपखंडात गेली कित्येक शतके लहरी पण वैशिष्ट्यपूर्ण मौसमी हवामान आहे. मात्र, आमच्या नियोजनकर्त्यांच्या ते अंगवळणी पडलेले दिसत नाही. शेती आणि भारतातील मौसमी पाऊस याकडे शास्त्रीय दृष्टिकोनातून पाहण्याचा आज प्रयत्न करूया. पर्यावरणशास्त्रानुसार शेती ही अनैसर्गिक कृती आहे. निसर्गात कुठेही फक्त आंब्याची शेकडो झाडे एकाच परिसरात उगवलेली आढळतात का? नैसर्गिक परिस्थितीत कोणतीही एकाच प्रकारची वनस्पती वरचढ ठरून विविधतेला मारक ठरू नये अशी काळजी सातत्याने...

Labels

2 February
agriculture
alien species
Amboli Dodamarg Conservation Reserve
antibiotics in chicken
arunachal
Asaniye
bapat
bats
Bhopal Gas Tragedy

biodiversity based livelihoods
birds
Borivali National Park
brahmaputra
bt brinjal
calophyllum inophyllum
caryota urens
celebrations
Chemical pesticides
chemicals in food
coastal Maharashtra
coastal plateaus
community conservation
community forest resources
conservation
contaminated food
darwin
dilip kulkarni
down to earth oil spill
drought
eco-tourism
EIA
elephants
environment and development
environment and development in India
Environment Books
environment education
environment law
environmental economics
environmentalism
eurobats
evolution
EVS for young children
farming
festivals
fishing communities
Flash-O-Mania
flood
flow
foreign-funded NGOs and development in India
forest
forest rights act
gerald durrell
gm brinjal
gm crops
green peace
human wildlife interactions
Indian Animal
invasive species
jairam ramesh
Jaitapur
Jaitapur nuclear power plant
JNPP
JSW energy
Kalpavriksh
Konkan
krushival
land acquizition
lantana
laterite plateau
Lion
Madban
Maharashtra
mahua
man-animal conflict
man-elephant conflict
mangroves
Marine Life
migration
Mining
ministry
MoEF
monsoon
monsoon vegetables
MSC Chitra
Mumbai
Mumbai National Park
mumbai oil spill
Mumbai trees
MV Khalijia
nagzira
National Animal
nature and tourism
NGOs report
north east
Oil
organic farming
PA Update
pankaj sekhsaria
pesticides in tea
prakash gole
Primitive joy
Project Tiger
Protected Area Update
protected areas
protected areas India
protected areas Maharashtra
rain fed
rajaji national park
Ratnagiri
Ratnagiri fishing
Redi
reliance
river pollution
river regulation zone maharashtra
rock outcrops
sada
sahyadri nisarg mitra
Sanjay Gandhi National Park
SGNP
shrikant karlekar
Sindhudurg
society
subsistence fishing
tadoba
tara gandhi
terminalia elliptica
Tiger
Traditional Fishing
traditional knowledge
traditional wisdom
turtle cosnervation
uncultivated food
UNEP
urban biodiversity
vidarbha
wetland ecosystem
wetlands raigad
wild vegetables
wildlfe Maharashtra
wildlife
wildlife in Marathi
wildlife konkan
wildlife Maharashtra
wildlife news
wildlife tourism
world bank
world wetlands day
year of bat
आईन
उंडी
कुंभा
भेरली माड
महाराष्ट्र
वन्यजीव
संरक्षित क्षेत्र

Show more Show less

Translate

Report Abuse

Powered by Blogger